• اگر زندگی پر از افسوس و حسرتی داشته‌ایم، پر از کارهای نکرده، اگر زندگی تحقق‌نایافته‌ای داشته‌ایم، زمانی که مرگ به سراغمان می‌آید، بسیار وحشتناک‌تر خواهد بود. آن‌هایی که زندگیِ زیست‌نکرده‌ای داشته‌اند می‌توانند اولویت‌هایشان را در همین فرصت باقی‌ماندۀ زندگی تغییر دهند. اروین یالوم

هوای پاکیزه‌ام آرزوست: پالایش درونی برای رفع آلودگی برونی

هوای پاکیزه‌ام آرزوست: پالایش درونی برای رفع آلودگی برونی*

به مناسبت ۲۹ دی، روز ملی هوای پاک

آلودگی و تخریب محیط‌زیست از معضلات عمدۀ جهان کنونی است که علاوه بر گونه‌های حیوانی و گیاهی، بقای انسان را نیز تهدید می‌کند.

حدود سه ماه پیش یکی از دوستانم که به آسم مبتلا بود، در یکی از ناسالم‌ترین روزهای هوای پایتخت، برای انجام کاری از شهرستان به تهران آمد. در کنار خیابان دچار حمله آسمی شدید شد. وقتی به نزدیک‌ترین بیمارستان منتقل گردید، ضربان قلب نداشت. عملیات احیا ناموفق بود. ایست قلبی به سکته مغزی منجر شد. یک هفته در کما بود و بعد مرد. به همین سادگی و درحالی‌که جوان بود و کمتر از چهل سال داشت. همه‌روزه تعدادی مرگ  زودرس ناشی از آلودگی هوا اتفاق می‌افتد اما تا وقتی که این مصیبت برای افراد خانواده و نزدیکان خودمان پیش نیاید معمولا اهمیت چندانی برایمان ندارد  و شاید هرگز به طور جدی به علل و نقش و مسئولیت خود در قبال آن فکر نکنیم.

قتل‌عام هوایی یا خودکشی جمعی

آلودگی و تخریب محیط‌زیست از معضلات عمدۀ جهان کنونی است که علاوه بر گونه‌های حیوانی و گیاهی، بقای انسان را نیز تهدید می‌کند. به‌طوری‌که آلودگی هوا چهارمین عامل مرگ‌ومیر در جهان شناخته شده است. طبق گزارش سال ۲۰۱۴ سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD)، آلودگی هوا علت بیش از ۶ درصد معادل ۳٫۴ میلیون مورد از تمام مرگ‌ومیرهای زودرس در جهان طی یک سال است. در ایران در زمینه آمار مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا نیز مثل بسیاری موضوعات دیگر آمار شفافی موجود نیست اما این میزان در تهران حدود ۵۰۰۰ نفر در سال برآورد می‌شود. علاوه بر این، آلودگی هوا عامل بسیاری از بیماری‌ها است که آنا منجر به مرگ نمی‌شوند که با احتساب مرگ ناشی از این بیماری‌ها، آمار مرگ‌ومیر در اثر آلودگی هوا بسیار بیشتر خواهد بود. از مهم‌ترین عوامل آلودگی هوا در شهری مثل تهران وسایل نقلیه موتوری است. طبق برآوردها حدود سه میلیون خودرو و دو و نیم میلیون موتور در تهران تردد دارند که حدود ۷۰ درصد از آلاینده‌های هوا را تولید می‌کنند.

در ایران در زمینه آمار مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا نیز مثل بسیاری موضوعات دیگر آمار شفافی موجود نیست اما این میزان در تهران حدود ۵۰۰۰ نفر در سال برآورد می‌شود. علاوه بر این، آلودگی هوا عامل بسیاری از بیماری‌ها است که آنا منجر به مرگ نمی‌شوند که با احتساب مرگ ناشی از این بیماری‌ها، آمار مرگ‌ومیر در اثر آلودگی هوا بسیار بیشتر خواهد بود. از مهم‌ترین عوامل آلودگی هوا در شهری مثل تهران وسایل نقلیه موتوری است. طبق برآوردها حدود سه میلیون خودرو و دو و نیم میلیون موتور در تهران تردد دارند که حدود ۷۰ درصد از آلاینده‌های هوا را تولید می‌کنند.

رویای هوای پاک

طبق شاخص کیفیت هوا (Air Quality Index) و بر اساس آمار مرکز شرکت کنترل کیفیت هوا در یازده سال مابین ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۴ میانگین روزهای هوای پاک در تهران در سال، حدود ۱۷ روز بوده است. این آمار خود گویای وخامت اوضاع است اما چون تاثیر عوارض آلودگی هوا معمولا روندی کند و تدریجی دارد، هنوز به‌صورت یک بحران حاد با آن برخورد نشده است. وقتی که نسبت به آلودگی هوای تهران چنین برخورد انفعالی و غیر موثر صورت می‌گیرد نسبت به حل کلی این بحران، که حالا با گسترش ریزگردها بسیاری از مناطق کشور را مبتلا ساخته است، چه امیدی می‌توان داشت.

وضعیت ناسالم هوای تهران در روز هوای پاک

خودخواهی بهنجار

بی‌توجهی به درهم‌تنیدگی منافع شخصی و جمعی ریشۀ بسیاری از معضلات جهان کنونی است. در این زمانه بحران‌های زیست‌محیطی مرزهای سیاسی را درنوردیده است و ما را ناگزیر می‌سازد که ضمن پذیرش تفاوت‌های فرهنگی و اعتقادی بر اشتراکات انسانی تمرکز کنیم. بنابراین راهکار حل این نوع بحران‌ها باید بر مبنایی استوار باشد که غریزی، جهانی و عام است. از این‌روست که چارلز هَندی، نویسنده و متفکر حوزه مدیریت، «خودخواهی بهنجار» را پیشنهاد می‌کند. از نظر او خودخواهی بهنجار با بازخوانی «منافع شخصی» و تاکید بر اینکه آن منافع چیزی فراتر از جنبه اقتصادی است، آغاز می‌شود. ازآنجاکه ما صرفاً یک عامل اقتصادی نیستیم پس رشد ما بر اساس منافع شخصی نیز بسیار برتر و فراتر از رشد اقتصادی صرف بوده و کسب منافع مادی فقط بخشی از منافع شخصی ما را تامین خواهد کرد و نه همۀ آن را. خودخواه بهنجار کسی است که با شناخت و بینش عمیق‌تری که از معنای وجودی خویش دارد قادر است منافع شخصی را در خدمت منافع عمومی قرار دهد. در یک کلام او انسانی مسئول در قبال جوامع انسانی و طبیعت است.

ضرورت تحول درونی

با این وصف، شاید تحول و انقلابی درونی در نگرش و باورها تنها راه نجات ما از بحران‌های آفریدۀ خودمان باشد. زندگی مدرن با تمام افسونگری‌های فنّاورانه، محیط‌زیست را با بحران و نابودی مواجه ساخته که بقای گونه انسانی را به‌طور جدی تهدید می‌کند. آیا ما همچنان بر منافع تنگ‌نظرانۀ مادی و شخصی اصرار خواهیم کرد تا جایی که این پیشگویی قبایل سرخپوست را شاهد باشیم که «تنها پس از قطع آخرین درخت، مسموم کردن آخرین رود و صید آخرین ماهی متوجه خواهید شد که پول را نمی‌توان خورد.»

*متن کامل این مقاله به قلم موسی توماج ایری در شماره ۶۳۹ (بهمن ماه ۱۳۹۵) مجله دانشمند منتشر شده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 + = 17