در شرایطی که فاصله میان درآمد خانوارها و هزینه خرید خانه هر روز بیشتر می‌شود، بازار ملک همچنان یکی از جذاب‌ترین گزینه‌های سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود. همین موضوع باعث شده صندوق‌های املاک و مستغلات به‌عنوان مسیری برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم یا همان سرمایه‌گذاری متری بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند. اما آیا این صندوق‌ها واقعا توانسته‌اند سرمایه‌گذاران را همپای رشد بازار مسکن پیش ببرند؟ اکوایران برای بررسی عوامل این عقب‌ماندگی و راهکارهای نزدیک‌تر شدن عملکرد صندوق‌ها به تحولات بازار مسکن، با هاشم آردم، فعال و کارشناس بازار سرمایه، گفت‌وگو کرده است.

در سالهای نه چندان دور یکی از جذاب‌ترین راه های مهاجرت به یک کشور اروپایی خرید خانه و در کنار سند ملک، دریافت کارت اقامت خود و خانواده‌ بود. این تصویر چنان فراگیر شد که عبارت‌هایی مانند «خرید اقامت اروپا»، «اقامت تضمینی با خرید ملک» و حتی «دریافت پاسپورت با خرید خانه» به بخش ثابتی از تبلیغات شرکت‌های مهاجرتی تبدیل شدند.

اما آیا این نسخه هنوز هم کار می‌کند؟ آیا امروز می‌توان چندصد هزار یورو برای خرید یک آپارتمان کنار گذاشت و در مقابل، اقامت یک کشور اروپایی را گرفت؟ در این گزارش تفاوت خرید ملک با خرید اقامت، وضعیت برنامه‌های فعال، حداقل سرمایه موردنیاز، اجازه کار، شرط حضور، نحوه تمدید و مسیر رسیدن به اقامت دائم یا تابعیت را بررسی میشود.

رئیس هیئت عامل صندوق ملی مسکن گفت: در مجموع با مشارکت ۵۰ درصدی بانک مسکن، ۲۰ هزار میلیارد ریال به‌عنوان تسهیلات قرض‌الحسنه ودیعه مسکن موقت به متقاضیان شناسایی و معرفی شده، پرداخت می‌شود.

گزارش تازه (UN-Habitat) تصویری قابل‌تأمل از وضعیت مسکن ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان ارائه می‌دهد. داده‌های این گزارش نشان می‌دهد اگرچه موجودی مسکن کشور در سال‌های اخیر افزایش یافته، اما سرعت رشد کمبود مسکن به‌مراتب بیشتر بوده است؛ موضوعی که از عمیق‌تر شدن شکاف میان عرضه و تقاضای واقعی حکایت دارد.

رئیس هیئت عامل صندوق ملی مسکن گفت: در مجموع با مشارکت ۵۰ درصدی بانک مسکن، ۲۰ هزار میلیارد ریال به‌عنوان تسهیلات قرض‌الحسنه ودیعه مسکن موقت به متقاضیان شناسایی و معرفی شده، پرداخت می‌شود.

آنجا که سقف وام ودیعه مسکن از محل ماده ۴ قانون جهش تولید مسکن در سال جاری برای مستاجران تهرانی به ۳۶۵ میلیون تومان رسیده است، اکوایران برای سنجش قدرت خرید این تسهیلات، فایل‌های رهن کامل بازار اجاره تهران را تا سقف ۵۰۰ میلیون تومان بررسی کرده است. این وام با نرخ سود ۲۳ درصد از طریق سامانه جامع طرح‌های حمایتی مسکن قابل دریافت است. بر اساس مصوبه دولت، سقف این تسهیلات در مراکز استان‌ها ۲۸۰ میلیون تومان، در سایر شهرها ۱۸۵ میلیون تومان و در روستاها ۷۵ میلیون تومان تعیین شده است.

عضو کمیسیون عمران مجلس با بیان اینکه افزایش نرخ تسهیلات نهضت ملی مسکن به ۸۵۰ میلیون تومان، با توجه به تورم و افزایش بهای تمام شده ساخت، پاسخگوی نیاز دهک‌های پایین نیست، گفت: با احتساب قیمت تمام شده هر متر مربع، این مبلغ باید به حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تا دو میلیارد تومان می‌رسید.

درحالی‌که قیمت هر برگه تسهیلات مسکن در معاملات دی ماه پارسال به ۱۶۰ هزار تومان رسیده بود، در معاملات روزهای اخیر به دامنه ۸۰ هزار تومان کاهش یافته است.

در بسیاری از بحث‌های عمومی بازار مسکن، وقتی قیمت خانه یا اجاره بالا می‌رودیکی از متهمین، دلاری قیمت‌گذاری کردن است. استدلال می‌کنند وقتی مالک قیمت ملک یا اجاره را با دلار می‌سنجد، هر جهش نرخ ارز مستقیما به افزایش قیمت مسکن منجر می‌شود؛ پس اگر قیمت‌گذاری دلاری متوقف شود، شاید بتوان از رشد قیمت‌ها جلوگیری کرد. اما این رابطه را نمی‌توان به همین سادگی از علت به معلول نسبت داد. در بسیاری از موارد، دلاری شدن بازار مسکن محصول نهایی سال‌ها تورم، سقوط ارزش پول ملی، نااطمینانی اقتصادی و بی‌اعتمادی به قراردادهای بلندمدت است. یک پژوهش تازه درباره بازار اجاره آرژانتین در سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳، با بررسی بیش از یک میلیون آگهی ملکی، نشان داده که چرا مالکان در یک اقتصاد تورمی، اجاره را به دلار تعیین می‌کنند و این انتخاب چه اثری بر رفتار قیمت‌ها دارد؟ این مطالعه با عنوان “روی آوردن به ارز غالب و پویایی‌های مکانی” شواهدی از دلاری شدن بازار اجاره در قالب یک مقاله پژوهشی در پایگاهSSRN منتشر شده و داده‌هایی مانند مبلغ و ارز آگهی، متراژ، نوع و امکانات ملک، مدت حضور در بازار و موقعیت جغرافیایی آن را بررسی کرده است.
هدف نویسندگان فقط این نیست که نشان دهند دلار در کدام مناطق یا چه نوع املاکی بیشتر استفاده می‌شود. آنها می‌خواهند به دو پرسش اساسی پاسخ دهند: چه عواملی مالکان را به انتخاب دلار به‌جای پزو سوق می‌دهد و این انتخاب چگونه مسیر انتقال شوک ارزی به اجاره‌بها را تغییر می‌دهد؟

فردین یزدانی، پژوهشگر اقتصاد شهری و مسکن، در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با اشاره به تحولات بخش مسکن گفت: اندازه کیک اقتصاد کاهش پیدا کرده و تولید ملک یا ابنیه نیز کم شده است، اما جریان‌های تورمی و تورم بالقوه، اثر خود را بر موجودی سرمایه در بخش مستغلات گذاشته‌اند.

بحران مسکن در نیویورک دوباره به یکی از داغ‌ترین موضوعات اقتصادی آمریکا تبدیل شده است. شهری که بیش از دو سوم واحدهای مسکونی آن اجاره‌ای است و نرخ خانه‌های خالی به حدود ۱.۴ درصد رسیده؛ نشانه‌ای از کمبود شدید عرضه. در چنین بازاری، میلیون‌ها مستأجر با فشار هزینه‌های مسکن دست‌وپنجه نرم می‌کنند و بخش قابل توجهی از آنها بیش از نیمی از درآمد خود را صرف اجاره می‌کنند.

هر سال با آغاز فصل جابه‌جایی، وام ودیعه مسکن دوباره به یکی از مهم‌ترین وعده‌های حمایتی دولت تبدیل می‌شود. امسال هم سقف این وام برای مستأجران تهرانی به ۳۶۵ میلیون تومان افزایش یافته و ۳۰۰ هزار میلیارد تومان منابع برای پرداخت آن اختصاص داده شده است. اما سؤال اصلی اینجاست؛ آیا این وام واقعاً از مستأجران حمایت می‌کند؟