به گزارش خبرگزاری تسنیم از زابل، وزش دوباره بادهای 120 روزه، بار دیگر در این ایام سال آسمان سیستان را در هاله‌ای از گردوغبار فرو برده و نفس مردم این منطقه را به شماره انداخته است؛ پدیده‌ای که سال‌هاست به مهم‌ترین چالش زیست محیطی شمال استان سیستان و بلوچستان تبدیل شده و هر تابستان، علاوه بر تهدید سلامت مردم، فعالیت‌های اقتصادی، کشاورزی، آموزش، حمل‌ونقل و زندگی روزمره را نیز مختل می‌کند. در حالی که مردم خواستار اقداماتی اساسی و ماندگار هستند، مسئولان نیز از اجرای طرح‌های مهار شن‌های روان سخن می‌گویند؛ اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا این اقدامات برای مهار بحرانی که نزدیک به دو دهه ادامه دارد کافی است؟

.

هر سال با آغاز تابستان، سیستان صحنه تکرار بحرانی می‌شود که دیگر برای مردم آن تازگی ندارد. بادهایی که روزگاری به دلیل عبور از سطح آب تالاب هامون، هوای منطقه را خنک می‌کردند، اکنون به دلیل خشکی گسترده تالاب، بسترهای بیابانی و زمین‌های کشاورزی رهاشده را به حرکت درمی‌آورند و میلیون‌ها تن گردوغبار را روانه شهرها و روستاها می‌کنند.

کارشناسان معتقدند اگرچه بادهای 120 روزه یک پدیده طبیعی هستند، اما آنچه امروز زندگی مردم را مختل کرده، پیامد خشکسالی‌های طولانی، کاهش حق‌آبه تالاب هامون، نابودی پوشش گیاهی و گسترش کانون‌های تولید ریزگرد است؛ مجموعه عواملی که سبب شده این باد طبیعی، به بحرانی فراگیر برای منطقه تبدیل شود.

شدت ریزگردها در برخی روزها به اندازه‌ای است که دید افقی به شدت کاهش یافته، مدارس و ادارات ناچار به تعطیلی یا کاهش ساعت کاری می‌شوند و مراکز درمانی با افزایش مراجعه بیماران تنفسی روبه‌رو هستند. با این حال بسیاری از مردم معتقدند تعطیلی‌ها تنها مسکنی موقت است و راهکار اصلی، مهار ریشه‌های شکل‌گیری ریزگردهاست.

مردم: نفس کشیدن هم سخت شده است

یکی از سالمندان سیستانی که سال‌ها با بیماری‌های تنفسی دست‌وپنجه نرم می‌کند، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم می‌گوید: سال‌هاست با این ریزگردها زندگی می‌کنیم اما هر سال وضعیت سخت‌تر می‌شود. گردوغبار دیگر امان ما را بریده است. بسیاری از روزها حتی توان بیرون رفتن از خانه را نداریم و همین خانه‌نشینی نیز مشکلات جسمی و روحی ما را بیشتر کرده است.

جوان دیگری از اهالی سیستان نیز با اشاره به آثار اقتصادی این بحران می‌گوید: هر زمان طوفان شدت می‌گیرد، بسیاری از مشاغل عملاً تعطیل می‌شوند. کارگران، رانندگان، مغازه‌داران و بسیاری از کسب‌وکارهای محلی درآمد خود را از دست می‌دهند و این مسئله فشار معیشتی زیادی بر خانواده‌ها وارد می‌کند.

یک شهروند میانسال نیز معتقد است ریزگردها سال‌هاست از یک مشکل زیست‌محیطی عبور کرده و به بحرانی اجتماعی تبدیل شده‌اند.

وی می‌گوید: امروز تقریباً هیچ بخشی از زندگی مردم از آسیب ریزگردها در امان نیست؛ از سلامت و آموزش گرفته تا اقتصاد و رفت‌وآمد. مردم فقط می‌خواهند بدانند برنامه بلندمدت مسئولان برای پایان دادن به این وضعیت چیست.

خشکسالی ریشه اصلی بحران امروز سیستان

بسیاری از کارشناسان، منشأ اصلی بحران ریزگردها را خشکسالی‌های طولانی‌مدت و خشک شدن تالاب هامون می‌دانند؛ تالابی که زمانی بزرگ‌ترین سپر طبیعی در برابر طوفان‌های گردوغبار محسوب می‌شد.

خشک شدن بخش وسیعی از بستر تالاب، نابودی پوشش گیاهی، رها شدن اراضی کشاورزی و تبدیل هزاران هکتار زمین به کانون‌های فعال تولید گردوغبار، امروز مهم‌ترین چالش زیست‌محیطی شمال استان به شمار می‌رود.

فرماندار زهک: عملیات مهار شن‌های روان آغاز شده است

فرماندار زهک با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مقابله با این بحران در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: شهرستان زهک به دلیل شرایط خاص اقلیمی، دارای کانون‌های متعدد حرکت شن‌های روان است که هر سال مشکلات زیادی برای مردم ایجاد می‌کند.

روح‌الله جهانتیغ گفت: یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید ماسه‌های روان در شمال مجتمع مسکونی محمدشاه‌کرم قرار دارد و امسال اجرای بادشکن غیرزنده به طول چهار هزار متر در این منطقه آغاز شده است.

وی افزود: علاوه بر اجرای بادشکن، عملیات پخش سیلاب، بذرپاشی گونه‌های جنگلی، تثبیت خاک و جمع‌آوری شن‌های روان نیز توسط دستگاه‌های اجرایی و با مشارکت مردم در حال انجام است.

به گفته فرماندار زهک، جلسات متعدد ستاد بحران با حضور مسئولان استانی، استاندار و نمایندگان مجلس برگزار شده و تقویت تجهیزات، ماشین‌آلات و امکانات مقابله با ریزگردها از مهم‌ترین مطالبات شهرستان است.

امام جمعه زهک: تعطیلی ادارات راهکار نیست

امام جمعه زهک معتقد است مقابله با ریزگردها نیازمند برنامه‌ای چندین ساله است. حجت‌الاسلام حیدرعلی راشکی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: کانون‌های ریزگرد تقریباً مشخص هستند و بخشی از آنها در افغانستان و بخشی نیز داخل کشور قرار دارند.

وی افزود: ورود بخشی از آب به منطقه توانسته تا حدودی از شدت گردوغبار بکاهد اما هنوز بسیاری از کانون‌های بحرانی، به‌ویژه در شمال هیرمند، فاقد آب هستند و باید برای آنها راهکارهای دیگری اندیشیده شود.

امام جمعه زهک معتقد است یکی از راهکارهای مؤثر، احیای اراضی رها شده و واگذاری آنها برای ایجاد فضای سبز و کشاورزی است. وی گفت: اگر این زمین‌ها با حمایت دستگاه‌های اجرایی در اختیار مردم قرار گیرد و گونه‌های مقاوم به خشکی در آنها کاشته شود، می‌توان بخش قابل توجهی از کانون‌های گردوغبار را مهار کرد.

راشکی همچنین کاشت گونه‌های مقاومی مانند کاپاریس، توسعه فضای سبز و اجرای طرح‌های درختکاری را از راهکارهای پایدار کنترل ریزگردها دانست. وی تاکید کرد: ساخت بادشکن و دیوارهای حفاظتی شاید در کوتاه‌مدت مؤثر باشد، اما راهکار اساسی، سرسبز شدن دوباره این مناطق است.

لزوم مدیریت یکپارچه

امام جمعه زهک یکی از مهم‌ترین مشکلات موجود را جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌های اجرایی دانست و گفت: جهاد کشاورزی، محیط زیست، منابع طبیعی، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی باید در قالب یک برنامه مشترک و بلندمدت فعالیت کنند.

به گفته وی، بدون هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، اجرای طرح‌های پراکنده نمی‌تواند بحران ریزگردها را به صورت ریشه‌ای حل کند.

ظرفیتی که می‌تواند تهدید را به فرصت تبدیل کند

در کنار بحران ریزگردها، فرماندار زهک به ظرفیت اقتصادی بادهای سیستان نیز اشاره می‌کند. جهانتیغ معتقد است استان سیستان و بلوچستان علاوه بر برخورداری از موقعیت ممتاز مرزی، ظرفیت بزرگی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر دارد و بادهای منطقه می‌تواند به منبع تولید برق پاک تبدیل شود؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

وی همچنین با اشاره به توسعه مبادلات مرزی و واردات کالاهای اساسی از طریق مرز زهک گفت فعال‌سازی ظرفیت‌های اقتصادی مرزها می‌تواند بخشی از آثار اقتصادی ناشی از خشکسالی و بحران ریزگردها را جبران کند.

بحرانی که راهکار کوتاه مدت ندارد

واقعیت این است که بحران ریزگردهای سیستان دیگر یک مسئله صرفاً فصلی یا مقطعی نیست؛ این بحران طی دو دهه گذشته به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی شرق کشور تبدیل شده است. سلامت مردم، اقتصاد منطقه، کشاورزی، دامداری، آموزش و حتی ماندگاری جمعیت در شمال سیستان و بلوچستان به شدت تحت تاثیر این پدیده قرار گرفته است.

اگرچه اجرای بادشکن‌ها، تثبیت شن‌های روان، پخش سیلاب و سایر اقدامات اجرایی می‌تواند بخشی از مشکلات را کاهش دهد، اما کارشناسان معتقدند احیای تالاب هامون، تامین حق‌آبه زیست‌محیطی، توسعه پوشش گیاهی، مدیریت علمی کانون‌های گردوغبار، استفاده از فناوری‌های نوین و تدوین یک برنامه جامع و فرابخشی، مهم‌ترین پیش‌شرط‌های عبور از این بحران هستند.

مردم سیستان نیز انتظار دارند پس از سال‌ها تحمل ریزگرد، این مطالبه از مرحله وعده و اقدام‌های مقطعی عبور کند و به برنامه‌ای منسجم، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی تبدیل شود؛ برنامه‌ای که بتواند بار دیگر آسمان آبی را به سیستان بازگرداند و نفس را به مردمی هدیه دهد که سال‌هاست زیر سایه گردوغبار زندگی می‌کنند.

انتهای پیام/