به گزارش اکوایران، آنچه امروز در صنعت خودروی عربستان دیده می‌شود، یک پروژه ناگهانی نیست. ریاض از چند سال قبل مسیر ورود به صنعت خودروهای برقی را با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های خارجی آغاز کرد و سپس تلاش کرد از این سرمایه‌گذاری‌ها، کارخانه، زنجیره تأمین، نیروی متخصص و در نهایت یک برند بومی بسازد. نتیجه این مسیر حالا در قالب نخستین محصولات برند «سیر» یا Ceer نمایان شده است؛ برندی که صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، PIF، در سال ۲۰۲۲ راه‌اندازی کرد و نخستین خودروهایش در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ رونمایی شدند.

نقطه شروع؛ سرمایه‌گذاری عربستان در لوسید

اگرچه «سیر» در سال ۲۰۲۲ متولد شد، اما نقطه شروع پروژه خودروسازی برقی عربستان را باید چند سال عقب‌تر برد. صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان در سپتامبر ۲۰۱۸ توافقی بیش از یک میلیارد دلار با لوسید موتورز امضا کرد. هدف آن زمان، تأمین مالی توسعه مهندسی، آزمایش‌ها، ساخت کارخانه لوسید در آریزونا و رساندن نخستین محصول این شرکت یعنی Lucid Air به تولید تجاری بود.

این سرمایه‌گذاری برای عربستان فقط یک سرمایه‌گذاری مالی در یک استارت‌آپ آمریکایی نبود. لوسید به یکی از پایه‌های استراتژی ریاض برای ورود به صنعت خودروهای برقی تبدیل شد. در سال ۲۰۲۲ نیز دولت عربستان با لوسید برای خرید حداکثر ۱۰۰ هزار خودرو طی ۱۰ سال توافق کرد؛ قراردادی که قرار بود علاوه بر ایجاد تقاضا برای لوسید، به بومی‌سازی صنعت خودرو در عربستان کمک کند.

در همان سال، لوسید قراردادهای ساخت نخستین کارخانه خارجی خود در عربستان را پیش برد. این کارخانه در شهر اقتصادی ملک عبدالله در نزدیکی جده ساخته شد و ظرفیت نهایی آن ۱۵۵ هزار دستگاه در سال اعلام شد. البته تولید اولیه آن با مونتاژ کیت‌های خودروهای تولیدشده در آمریکا آغاز شد و قرار بود به‌تدریج به تولید کامل خودرو برسد.

کارخانه لوسید در سپتامبر ۲۰۲۳ افتتاح شد و عملاً عربستان صاحب نخستین تأسیسات تولید خودرو در تاریخ خود شد. این کارخانه در ابتدا برای مونتاژ Lucid Air فعالیت می‌کرد و قرار بود در ادامه به ظرفیت کامل‌تر تولید برسد.

در واقع، عربستان در حال آزمایش یک مدل مشخص بود: پول و بازار از عربستان، فناوری و تجربه از شرکت خارجی، و در نهایت انتقال بخشی از زنجیره تولید به داخل کشور.

عربستان به لوسید اکتفا نکرد

در نوامبر ۲۰۲۲، ریاض قدم مهم‌تری برداشت و برند ملی خود را معرفی کرد: Ceer. «سیر» یک شرکت مشترک میان صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان و شرکت تایوانی Foxconn است. قرار بود این شرکت خودروهای برقی را برای بازار عربستان و منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا طراحی، تولید و عرضه کند.

در ساختار این شرکت، فاکسکان مسئول توسعه معماری الکتریکی خودروها شد و سیر نیز از فناوری قطعات دارای مجوز BMW استفاده می‌کند. در آن زمان اعلام شد محصولات این برند در حوزه‌هایی مانند ارتباطات، سرگرمی داخل خودرو و فناوری‌های خودران تمرکز خواهند داشت. هدف اولیه نیز عرضه خودروها از سال ۲۰۲۵ بود که در عمل به ۲۰۲۶ و رونمایی EXOBOT رسید.

PIF در زمان راه‌اندازی سیر اعلام کرد این پروژه می‌تواند بیش از ۱۵۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب کند، تا ۳۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند و تا سال ۲۰۳۴ حدود ۸ میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی عربستان بیفزاید.

نکته مهم این است که سیر را نباید صرفاً یک کارخانه مونتاژ خودرو دانست. هدف اعلام‌شده از ابتدا، ایجاد یک صنعت و اکوسیستم خودرویی در عربستان بود؛ یعنی کارخانه، قطعه‌سازی، نیروی انسانی، تحقیق و توسعه، فناوری، خدمات و صادرات.

کارخانه‌ای برای برند ملی

در نوامبر ۲۰۲۲، سیر قراردادی برای خرید زمینی به ارزش ۳۵۹ میلیون ریال در شهر اقتصادی ملک عبدالله امضا کرد. زمین بیش از یک میلیون مترمربع وسعت داشت و قرار بود کارخانه سیر در آن ساخته شود.

یک سال بعد، در مارس ۲۰۲۴، قرارداد اصلی ساخت مجتمع تولیدی سیر به ارزش ۵ میلیارد ریال، معادل حدود ۱.۳ میلیارد دلار، امضا شد. این مجتمع بیش از یک میلیون مترمربع وسعت دارد که ۵۳۰ هزار مترمربع آن فضای سرپوشیده است.

قرار است در این مجموعه تمام مراحل اصلی تولید خودرو از پرس‌کاری بدنه و بدنه‌سازی گرفته تا رنگ و مونتاژ نهایی انجام شود. همچنین انبار، لجستیک، مدیریت پسماند، دفاتر، تصفیه آب و حتی پیست آزمایش خودرو در مجموعه پیش‌بینی شده است.

سیر برای ساخت این کارخانه تنها به منابع داخلی عربستان متکی نمانده است. شرکت‌هایی مانند Dürr، Schuler، Siemens و ABB در توسعه تجهیزات و زیرساخت تولید آن مشارکت دارند. در ژانویه ۲۰۲۶ نیز سیر اعلام کرد با Dürr برای احداث یکی از پیشرفته‌ترین سالن‌های رنگ خودرو در جهان همکاری می‌کند و هدف آن آغاز تولید خودرو در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ است. بنابراین فاصله میان اعلام یک برند روی کاغذ و رسیدن به کارخانه واقعی، طی این سال‌ها با سرمایه‌گذاری روی زیرساخت پر شده است.

 

عربستان فقط کارخانه نمی‌سازد؛ زنجیره تأمین هم می‌سازد

یکی از نقاط ضعف تاریخی تلاش‌های عربستان برای ورود به صنعت خودرو، نبود شبکه تأمین‌کنندگان و نیروی متخصص بود. حتی در گزارش اکوایران در سال ۱۴۰۲ نیز به این مسئله اشاره شده بود که عربستان در تلاش‌های قبلی خود برای جذب خودروسازان بزرگ با مشکلاتی مانند هزینه نیروی کار، کمبود تأمین‌کنندگان محلی و کوچک بودن بازار مواجه بوده است.

اما پروژه جدید قرار است این مشکل را از مسیر دیگری حل کند. در فوریه ۲۰۲۶، سیر ۱۶ توافق به ارزش مجموع ۳.۷ میلیارد ریال، معادل حدود ۹۸۷ میلیون دلار، برای توسعه تولید و بومی‌سازی خودروهای برقی امضا کرد.

در تابستان ۲۰۲۶ نیز دو توافق دیگر با سازمان محتوای محلی و خرید دولتی عربستان برای بومی‌سازی صنعت و انتقال دانش امضا شد. هدف اعلام‌شده این توافق‌ها، افزایش محتوای داخلی و انتقال فناوری در صنعت خودروهای برقی بود.

حتی شرکت پتروشیمی سعودی SABIC نیز در ژوئیه ۲۰۲۶ با سیر تفاهم‌نامه‌ای برای بررسی همکاری در استفاده از مواد پیشرفته و راهکارهای جدید در طراحی و تولید خودروهای برقی امضا کرد.

این بخش مهم است، چون تفاوت میان «تولید خودرو» و «ایجاد صنعت خودرو» دقیقاً همین‌جاست. کارخانه‌ای که قطعات وارداتی را سرهم می‌کند، یک کارخانه است؛ اما ایجاد شبکه‌ای از مواد اولیه، قطعات، مهندسی، نرم‌افزار، تولید، لجستیک و خدمات، چیزی است که می‌تواند به شکل‌گیری صنعت منجر شود.

چهار سال بعد، اولین محصول رسید

در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، محمد بن‌سلمان، ولیعهد و رئیس هیات‌مدیره PIF، نخستین محصولات سیر را معرفی کرد. این خودروها با نام EXOBOT در دو نسخه سدان و SUV عرضه شده‌اند.

سیر اعلام کرده EXOBOT نخستین محصولات از یک خانواده هفت‌مدلی است که قرار است طی پنج سال آینده به بازار بیاید. پنج محصول بعدی شامل خودروهای متوسط و کامپکت و مدل‌هایی با قوای محرکه مختلف خواهند بود. بنابراین سیر برخلاف تصویری که ممکن است از یک استارت‌آپ کوچک ایجاد شود، از ابتدا با برنامه یک سبد محصولی چندمدلی طراحی شده است.

هر دو EXOBOT نیز قرار است در مجتمع تولیدی سیر در شهر اقتصادی ملک عبدالله تولید شوند و شرکت تأکید کرده که طراحی و مهندسی آنها در عربستان انجام شده است.

 

EXOBOT؛ سدان ۸۵۰ اسب‌بخاری عربستان

نسخه سدان EXOBOT در نخستین نگاه بیشتر شبیه یک خودروی لوکس و پرفورمنس است تا محصولی برای شروع یک صنعت نوپا.

این خودرو به سه موتور الکتریکی و سیستم چهارچرخ محرک مجهز است و حداکثر توان آن به ۸۵۰ اسب‌بخار، معادل ۶۲۵ کیلووات می‌رسد. شتاب صفر تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت آن ۲.۶ ثانیه اعلام شده است.

باتری خودرو ۱۱۲ کیلووات‌ساعتی است و معماری الکتریکی ۸۰۰ ولتی دارد. سیر برد سدان را حداکثر ۶۷۰ کیلومتر بر اساس استاندارد NEDC اعلام کرده و می‌گوید شارژ سریع DC از ۱۰ تا ۸۰ درصد در کمتر از ۳۰ دقیقه انجام می‌شود.

ابعاد سدان نیز نشان می‌دهد با یک خودروی بزرگ طرفیم: طول ۵۲۶۰ میلی‌متر، عرض ۲۱۰۲ میلی‌متر، ارتفاع ۱۴۲۸ میلی‌متر و فاصله محوری ۳۲۰۰ میلی‌متر. حداقل فاصله از زمین ۱۵۵ میلی‌متر است که با فعال شدن سیستم تعلیق بادی به ۱۶۵ میلی‌متر می‌رسد.

از نظر شاسی نیز EXOBOT سدان به سیستم تعلیق بادی دو محفظه‌ای تطبیقی، فرمان برقی Steer-by-Wire و فرمان‌پذیری چرخ‌های عقب مجهز شده است. بنابراین حتی در بخش شاسی نیز سیر تلاش کرده نخستین محصول خود را در سطح یک خودروی برقی لوکس و تکنولوژی‌محور قرار دهد.

 

کابین؛ جایی که سیر می‌خواهد خود را از یک خودروساز تازه‌کار جدا کند

در داخل کابین، یک نمایشگر خمیده ۴۸ اینچی با وضوح 8K از ستون تا ستون داشبورد کشیده شده است. سیستم ناوبری سه‌بعدی با داده‌های لحظه‌ای، آینه‌های مبتنی بر دوربین و دستیار صوتی سیر به دو زبان عربی و انگلیسی نیز برای خودرو در نظر گرفته شده است.

سیر برای فضای داخلی نیز از متریال پریمیوم، نورپردازی محیطی دو ناحیه‌ای، سیستم تهویه و تصفیه هوای پیشرفته و سیستم صوتی اختصاصی SoundStage استفاده کرده است. حتی امکان تنظیم رایحه داخل کابین نیز در نظر گرفته شده است.

برای نسخه First Edition، چرم ناپا با ترکیب قرمز و مشکی، کالیپرهای ترمز قرمز، سقف و بخش‌هایی با قابلیت تغییر میزان شفافیت، شارژر خانگی و بسته خدمات شش‌ساله شامل گارانتی خودرو، امداد جاده‌ای و سرویس و نگهداری ارائه می‌شود. گارانتی باتری نیز هشت سال یا ۲۰۰ هزار کیلومتر اعلام شده است.

EXOBOT SUV؛ شاسی‌بلندی با برد ۵۶۰ کیلومتر

نسخه SUV نیز تقریباً همان فلسفه فنی را دنبال می‌کند، اما با ابعاد و تنظیمات متفاوت. این مدل نیز ۸۵۰ اسب‌بخار قدرت دارد و به باتری ۱۱۲ کیلووات‌ساعتی و معماری ۸۰۰ ولتی مجهز است. برد اعلام‌شده برای SUV به ۵۶۰ کیلومتر بر اساس NEDC می‌رسد و شارژ ۱۰ تا ۸۰ درصد آن نیز کمتر از ۳۰ دقیقه زمان می‌برد.

SUV طولی معادل ۵۰۱۶ میلی‌متر، عرض ۲۱۰۱ میلی‌متر، ارتفاع ۱۶۹۳ میلی‌متر و فاصله محوری ۳۲۰۰ میلی‌متر دارد. فاصله از زمین آن ۲۸۰ میلی‌متر است که با فعال شدن سیستم تعلیق بادی به ۳۰۰ میلی‌متر می‌رسد.

این خودرو نیز به فرمان‌پذیری چرخ‌های عقب با امکان تغییر زاویه تا ۶.۵ درجه، فرمان Steer-by-Wire و سیستم تعلیق بادی دو محفظه‌ای مجهز شده است. چند حالت رانندگی نیز امکان تغییر ارتفاع خودرو، عملکرد کمک‌فنرها و پاسخ قوای محرکه را فراهم می‌کنند. در کابین SUV نیز همان نمایشگر ۴۸ اینچی 8K، ناوبری سه‌بعدی، آینه‌های دوربینی و دستیار صوتی عربی و انگلیسی دیده می‌شود.

از «خودروی ملی» تا یک صنعت کامل

اگر مسیر عربستان را از ۲۰۱۸ تا امروز کنار هم بگذاریم، یک الگوی مشخص دیده می‌شود. نخست، PIF به سراغ یک شرکت خارجی یعنی لوسید رفت و سرمایه و بازار را وارد بازی کرد. سپس کارخانه لوسید در عربستان ایجاد شد. در مرحله بعد، ریاض سراغ ایجاد برند خودش رفت و برای این کار از شریکانی مانند Foxconn و BMW استفاده کرد. پس از آن، زمین، کارخانه، تجهیزات، تأمین‌کنندگان، برنامه انتقال فناوری و نیروی انسانی وارد پروژه شدند و حالا نخستین محصول با برند عربستانی روی صحنه آمده است.

از این منظر، لوسید و سیر را نباید دو پروژه کاملاً جدا دید. لوسید بخشی از مرحله یادگیری و ایجاد زیرساخت صنعتی عربستان بود و سیر قرار است مرحله ایجاد یک برند بومی را نمایندگی کند. البته این به معنای آن نیست که سرمایه‌گذاری عربستان در لوسید مستقیماً سرمایه سیر بوده است. سیر یک سرمایه‌گذاری و شرکت مستقل در قالب مشارکت PIF و Foxconn است.

در همین چارچوب، عربستان تلاش کرده است یک اکوسیستم گسترده‌تر نیز شکل دهد؛ از شرکت سرمایه‌گذاری تخصصی Tasaru Mobility Investments گرفته تا توسعه زیرساخت شارژ و جذب شرکت‌های قطعه‌سازی و فناوری. PIF در سال ۲۰۲۳ تسارو را برای توسعه اکوسیستم خودرو و حمل‌ونقل راه‌اندازی کرد.

 

عربستان حالا کجای مسیر است؟

رونمایی EXOBOT به معنی آن نیست که عربستان به یک خودروساز بزرگ جهانی تبدیل شده است. فاصله میان طراحی یک خودرو، ساخت چند نمونه و رسیدن به تولید انبوه پایدار، شبکه فروش، خدمات پس از فروش، صادرات و سودآوری بسیار زیاد است. خودروسازی یکی از پیچیده‌ترین زنجیره‌های صنعتی جهان است و بسیاری از برندهای تازه‌تأسیس در همین فاصله شکست خورده‌اند.

اما آنچه تغییر کرده، این است که پروژه عربستان دیگر صرفاً یک وعده یا سرمایه‌گذاری روی یک شرکت خارجی نیست. این کشور اکنون برند، کارخانه، محصول، زنجیره تأمین، قراردادهای بومی‌سازی و برنامه چندمدلی دارد.

سیر در سال ۲۰۲۲ قرار بود در سال ۲۰۲۵ خودرو عرضه کند. این اتفاق با یک سال تأخیر رخ داده است، اما در سپتامبر ۲۰۲۶ نخستین دو محصول آن معرفی شده‌اند و فروش آنها برای اوایل ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. پنج مدل دیگر نیز قرار است تا سال ۲۰۳۰ به این سبد اضافه شوند.

از سوی دیگر، هدف اقتصادی پروژه نیز فقط فروش خودرو نیست. PIF می‌گوید سیر تا سال ۲۰۳۴ می‌تواند ۸ میلیارد دلار به GDP عربستان اضافه کند و ۲۱ میلیارد دلار به بهبود تراز تجاری کشور کمک کند. همچنین هدف ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم و توسعه یک اکوسیستم صنعتی داخلی همچنان در مرکز پروژه قرار دارد.

در نهایت، داستان سیر را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد: عربستان ابتدا پول خود را وارد خودروسازی جهانی کرد تا فناوری و تجربه بخرد، بعد کارخانه خارجی را به داخل کشور آورد و در مرحله بعد سراغ ساخت برند خودش رفت. چهار سال بعد، نتیجه این سیاست یک خودرو با نشان سعودی، ۸۵۰ اسب‌بخار قدرت، باتری ۱۱۲ کیلووات‌ساعتی و معماری ۸۰۰ ولتی است. هنوز مشخص نیست سیر تا چه اندازه می‌تواند به یک خودروساز رقابتی در بازار جهانی تبدیل شود، اما این بار عربستان دیگر صرفاً درباره «ورود به صنعت خودرو» حرف نمی‌زند؛ نخستین محصول برند ملی خود را نیز روی خط تولید گذاشته است.