خبرگزاری مهر، گروه استان ها – محراب علوی: حیات انسانی، این ودیعه بیهمتای الهی، گاه در تلاطم امواج ناخواسته بیماریها و حوادث ناگوار به باریکهای از امید پیوند میخورد؛ باریکهای که امتداد آن نه در داروخانهها و ابزارهای بیجان صنعتی بلکه در تپش قلب و ایثار انسانهایی نهفته است که در پایان خط تقدیر، آغازگر زیستن دیگری میشوند. اهدای عضو، تجلی نابترین جلوه ایثار و نوعدوستی است؛ نقطهای که اندوه عمیق فقدان یک عزیز در سایه تصمیمی سترگ و باوقار به چشمهای جوشان از حیات برای نیازمندی رنجور بدل میشود.
با این حال در خوزستان، حکایت سلامت با فراز و فرودهایی سخت و آزمونهایی طاقتفرسا همراه است. استانی که سالها بار سنگین بیماریهای مزمن، رنجهای ناشی از آلودگیهای محیطی و سوانح جادهای را بر دوش کشیده، اکنون در تقاطع حساسی از نیازهای درمانی و ظرفیتهای نجاتبخش پیوند عضو ایستاده است. در این دیار، فاصله میان مرگ تا بازآفرینی زندگی، گاه تنها در گرو لحظهای آگاهی، رضایت و عزمی راسخ برای نجات همنوع خلاصه میشود؛ جایی که هر ساعت تأخیر در زنجیره تصمیمگیری، به بهای خاموشی چراغ خانهای تمام خواهد شد.
تحلیل روندهای بهداشتی و درمانی خوزستان نشان میدهد که با وجود پیشرفتهای چشمگیر علمی و تخصصی، هنوز ظرفیتهای بالقوه بسیاری از چرخه نجات بازماندهاند. ریشهیابی چالشهای پیوند اعضا نه تنها ساختارهای اداری، بلکه باورهای عمومی، بسترهای حقوقی و ضرورتهای حمایت از کادر درمان را پیش روی ما قرار میدهد. بازخوانی نقادانه این وضعیت و بررسی دقیق دلایل از دست رفتن نیمی از اعضای قابل پیوند، ضرورتی اجتنابناپذیر است تا بتوان میان موج فزاینده بیماران در صف انتظار و پیکرههای ایثارگری که آماده بخشش زندگی هستند، پلی مستحکم و پایدار بنا نهاد.
آمارهای تکاندهنده و ضرورت همگرایی همهجانبه
عباس چنانه مدیر مرکز فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی دانشگاه علوم پزشکی اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر، اهدای عضو را اقدامی انسانی و خداپسندانه توصیف کرد که تحقق آن به همکاری همه نهادها، رسانهها و آحاد جامعه نیازمند است.
وی با تأکید بر اینکه فرایند پیوند عضو تنها با مشارکت و هماهنگی گسترده نهادهای مختلف امکانپذیر است، اظهار کرد: تحقق این امر نیازمند همکاری و هماهنگی همهجانبه است و بدون همراهی تمامی بخشها محقق نخواهد شد.
چنانه در ادامه با تشریح مفهوم مرگ مغزی به زبانی ساده گفت: مرگ مغزی به معنای از بین رفتن غیرقابل بازگشت سلولهای مغزی است. تیم تخصصی این مرکز در بیمارستان گلستان اهواز بهصورت روزانه و هفتگی تمام بیماران بستری در بخشهای مراقبتهای ویژه (ICU) سراسر استان و شهرستانها را که وضعیت هوشیاری آنها در سطح پایین قرار دارد، رصد میکند تا موارد احتمالی مرگ مغزی شناسایی شوند.
مدیر مرکز فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی دانشگاه علوم پزشکی اهواز با ارائه گزارشی از عملکرد ۶ ماهه نخست سال جاری افزود: از میان ۴۴ مورد مرگ مغزی شناساییشده، در ۲۲ مورد رضایت خانوادهها برای اهدای عضو گرفته شد. در این مدت، ۲۰ پیوند کلیه در استان انجام شد، پنج پیوند کبد به ثبت رسید و ۱۸ مورد نیز برای پیوند به شیراز ارسال شد. این آمار با کل عملکرد سال گذشته برابری میکند و نرخ رضایتگیری از خانوادهها حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد بوده است.
چنانه با هشدار درباره طولانی شدن لیست انتظار پیوند عضو بیان کرد: در سال جاری ۶۷۰ نفر در انتظار پیوند کلیه، ۶۸ نفر در انتظار پیوند کبد و ۳۰ نفر در انتظار پیوند قلب قرار دارند.
وی تأکید کرد: خوزستان از نظر شیوع بیماریهای مزمن منجر به پیوند و تعداد بیماران جدید، رتبه نخست کشور را دارد.
مدیر مرکز فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز بر لزوم فرهنگسازی گسترده، اطلاعرسانی از سوی رسانهها و همراهی همه ارگانها برای افزایش آمار اهدای عضو تأکید کرد و با اشاره به آمار کشوری گفت: در ایران هر ۱۰ دقیقه یک نفر به فهرست انتظار پیوند اضافه میشود، هر ۱۲ ساعت یک بیمار موفق به دریافت عضو میشود و روزانه ۱۰ بیمار نیازمند پیوند، جان خود را از دست میدهند.
پیوند اعضا و کاهش بار سنگین هزینههای سلامت
از سوی دیگر فرهاد سلطانی، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ضرورت افزایش آمار پیوند اعضا اظهار کرد: از بیماران مرگ مغزی که برای پیوند به بیمارستان گلستان معرفی میشوند، حدود ۵۰ درصد موارد به پیوند منجر میشود و ۵۰ درصد دیگر از دست میرود در حالی که کلیه، کبد و سایر اعضای قابل اهدا میتواند بهصورت رایگان به بیماران نیازمند منتقل شود.
وی افزود: باید تلاش کنیم این آمار را افزایش دهیم. پیوند اعضا اقدامی است که به بیتالمال کمک میکند، هزینههای نظام سلامت را کاهش میدهد، فشار اقتصادی بر مردم را کم میکند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود میبخشد. بیمار پیوند کلیه از چرخه دیالیز و مشکلات آن راحت میشود و میتواند زندگی بهتری داشته باشد.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی اهواز با اشاره به آییننامههای پیوند در کشور تصریح کرد: پیوند اعضا یکی از شاخههای پزشکی است که جنبههای حقوقی، اخلاقی و شرعی در آن دخیل است.
سلطانی با بیان اینکه واحد پیوند اعضای بیمارستان گلستان با مراکز درمانی و بخشهای ICU استان در ارتباط است، بیان کرد: بیماران مرگ مغزی معمولاً از شهرستانها یا بخشهای ICU معرفی میشوند و پس از انتقال به بیمارستان گلستان، فرآیند تأیید و پیوند انجام میشود.
وی با تأکید بر لزوم مشارکت عمومی توضیح داد: با وجود تلاشها، همه دعوتشدگان حاضر به اهدای عضو نمیشوند و خانوادههای بیماران مرگ مغزی همیشه آگاهی و آمادگی لازم برای رضایت به اهدا را ندارند. رسانهها، ائمه جمعه و فرمانداران میتوانند در فرهنگسازی این حوزه مؤثر باشند.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی اهواز، جایگاه ایران در پیوند اعضا در خاورمیانه را بسیار خوب توصیف کرد و گفت: این موفقیت بیشتر مدیون تلاش همکاران دانشگاه علوم پزشکی شیراز است که پیشگام و بنیانگذار این حوزه بودند و اکنون در برخی زمینهها از جمله پیوند کبد در سطح جهانی قرار دارند. امیدواریم دانشگاه جندیشاپور اهواز نیز بتواند این مسیر را تقویت کند.
مطالبهگری قضایی برای اجرای قوانین معطلمانده
فواد نگراوی، معاون حقوق عامه دادستان مرکز خوزستان چندی قبل در نخستین نشست کارگروه دائمی اهدای عضو به میزبانی دانشگاه علوم پزشکی اهواز با تأکید بر ضرورت خروج این کارگروه از حالت تشریفاتی گفت: نتیجه فعالیت کارگروه دائمی اهدای عضو باید در زندگی خانوادههای در انتظار پیوند عضو، ملموس و قابل مشاهده باشد.
وی، حوزه سلامت را از اولویتهای اصلی جامعه برشمرد و اظهار کرد: موضوع اهدای عضو با جان انسانها پیوند مستقیم دارد از اینرو تأخیر در اجرای مصوبات، حتی به اندازه یک روز، ممکن است جان یک انسان را بگیرد.
نگراوی با اشاره به آمار موجود افزود: روزانه نزدیک به ۱۰ نفر از افراد در انتظار پیوند عضو، جان خود را از دست میدهند؛ بنابراین نقطه تمرکز این کارگروه باید کاهش فاصله میان ظرفیتهای موجود و شمار اعضای اهدایی باشد.
معاون حقوق عامه دادستان مرکز خوزستان ادامه داد: اگر تنها ۵۰ درصد موارد مرگ مغزی به اهدای عضو منتهی میشود، باید علت ۵۰ درصد دیگر بهطور دقیق بررسی شود. نیروی انسانی و زیرساختهای لازم در استان خوزستان موجود است، اما موانع باید شناسایی و برطرف شوند.
نگراوی در پایان حمایت از خانوادههای اهداکننده عضو و توجه به اقتصاد سلامت را از موضوعات مهم برشمرد و افزود: دستگاه قضایی وظیفه تسهیلگری، مطالبهگری و نظارت بر اجرای مصوبات و قوانین را بر عهده دارد. ورود اجرایی به این حوزه در اختیار قوه قضائیه نیست، اما نظارت و هماهنگی میان دستگاهها انجام میشود.
مسئولیت مشترک دستگاهها در مواجهه با بحران سلامت
حاتم بوستانی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز مدتی قبل در مراسمی با اشاره به تحولات علمی و درمانی در حوزه پیوند اعضا، بر ضرورت ساماندهی دقیق این حوزه تأکید کرد.
بوستانی بیان کرد: پیوند از اهداکننده زنده در دنیا در حال منسوخشدن است و به جای آن، باید پیوند از بیماران مرگ مغزی و ساماندهی دقیق این حوزه در اولویت قرار گیرد.
وی با بیان اینکه ۷۵ تا ۸۰ درصد شاخصهای حوزه سلامت خارج از اختیار متولیان سلامت است، گفت: تنها ۲۰ تا ۲۵ درصد امکانات در اختیار ماست، اما باید همان سهم را نیز با قدرت مطالبه و پیگیری کنیم. مسکن، ازدواج، اشتغال و جمعیت، تنها بخشی از شاخصهایی هستند که خارج از حوزه سلامت تعریف میشوند و ما موظفیم برای تحقق آنها، هماهنگی و همراهی دستگاههای دیگر را مطالبه کنیم.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی اهواز در ادامه با تقدیر از تیم پیوند اعضا و همکاران حوزه سلامت اظهار کرد: با وجود مطالبات معوقه، پرستاران، پزشکان و پرسنل همچنان با ایثار در عرصه خدمت حاضرند و آمار خدمات ارائهشده در 6 ماهه نخست سال جاری نشان میدهد که کادر سلامت همانند سال گذشته، پرتلاش و متعهد در میدان ایستادهاند.
وی با اشاره به وضعیت خاص استان خوزستان تصریح کرد: تلفات بالای ناشی از تصادفات و گسترش بیماریهای مزمن، این استان را با دو چالش جدی روبهرو کرده است؛ باید از این تهدیدها، فرصت بسازیم و تلاش کنیم کمترین درصد مرگ مغزی منجر به عدم پیوند را داشته باشیم. پیوند اعضا نباید با منابع و دستورالعملهای معمول دیده شود؛ زیرا درد بیماران، هزینههای سنگین نظام سلامت و خانوادهها و نیازهای مراقبتی شدید، آن را به اولویت ویژه تبدیل میکند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی اهواز در پایان با هشدار درباره اثرات مخرب اخبار جعلی و مداخلات غیرکارشناسی در حوزه سلامت گفت: گاهی با یک خبر نادرست یا تسویهحساب شخصی، اعتماد عمومی نسبت به بیمارستان، پزشک و پرستار خدشهدار میشود. این افراد باید فردای قیامت پاسخگو باشند. ما نیز به عنوان مسئول، باید پاسخگوی آنچه میتوانستیم انجام دهیم و ندادیم، باشیم.
فرجام سخن آنکه، گذر از بحران کنونی در حوزه پیوند اعضای خوزستان در گرو بازتعریف اراده جمعی و انسجام میان تمام ارکان تصمیمگیر و تأثیرگذار نهفته است. جان باختن روزانه بیماران چشمانتظار در صفهای طویل پیوند، زنگ هشداری رسا برای همه متولیانی است که در سایه تعللهای اداری یا بیتوجهی به اجرای قوانین صریح، فرصتهای طلایی نجات را به مسلخ فراموشی میسپارند. شفافیت در عملکرد، تکریم خانوادههای ایثارگر، رفع معوقات کادر درمان و خروج ساختارهای نظارتی از انفعال، تنها مسیر مطمئن برای کاهش رنجهای بیشمار بیماران رنجور این خطه خواهد بود.
خوزستان این خاستگاه همیشگی غیرت و پایمردی، سزاوار آن است که در عرصه نوعدوستی و فرهنگ حیاتبخش اهدای عضو نیز پرچمدار امید و آگاهی در کشور باشد. تبدیل اندوه جانکاه مرگ مغزی به نغمه دلانگیز رویش دوباره زندگی، رسالتی فرابخشی است که همت رسانهها، معتمدان، مراجع دینی و مدیران اجرایی را به هماوردی میطلبد. امید است با همافزایی همهجانبه، اصلاح روندهای قانونی و افزایش سرمایه اجتماعی، هیچ قلبی در انتظار تپش خاموش نگردد و هیچ چشمی در آرزوی دیدن فردای روشن خویش، در تاریکی رنج و ناتوانی فرو نماند.
