«علیرضا هوشیار» معاون منابع توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه و رئیس ستاد بزرگداشت هفته وقف ۱۴۰۵ در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیتهای وقف در حل مسائل اقتصادی و اجتماعی جامعه اظهار کرد: ویژگی مهم وقف این است که یک دارایی را از مصرف کوتاهمدت خارج کرده و آن را به یک سرمایه ماندگار و مولد خدمت تبدیل میکند. بنابراین اگر موقوفات به شکل صحیح مدیریت شوند، بهرهوری آنها افزایش پیدا کند و درآمدهای آنها بهدرستی در مسیر نیت واقف قرار گیرد، میتوانند در حوزههایی همچون آموزش، درمان، اشتغال، خدمات اجتماعی، فرهنگ و حمایت از نیازمندان نقشآفرینی کنند.
معاون منابع توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه تصریح کرد: وقف رقیب اقتصاد کشور نیست، بلکه یکی از ظرفیتهای اقتصاد مردمی و اجتماعی است که میتواند بخشی از مسائل جامعه را با مشارکت مردم حل کند.
درآمد موقوفات در مسیر نیت واقف هزینه میشود
هوشیار با تأکید بر اینکه مبنای اصلی هزینهکرد درآمد موقوفات، نیت واقف و مفاد وقفنامه است، گفت: واقف مشخص میکند منافع موقوفه در چه مسیری هزینه شود و سازمان اوقاف نیز وظیفه دارد در چارچوب ضوابط شرعی و قانونی، زمینه اجرای امینانه این نیت را فراهم کند.
وی ادامه داد: اگر درآمد موقوفهای برای درمان بیماران تعیین شده باشد، درآمد آن باید در همان چارچوب هزینه شود؛ اگر نیت واقف اطعام باشد، مسیر مصرف متفاوت خواهد بود و اگر وقف برای آموزش باشد، باید در همان حوزه به کار گرفته شود.
رئیس ستاد بزرگداشت هفته وقف ۱۴۰۵ سه موضوع حفظ موقوفه، افزایش بهرهوری و عواید موقوفه و اجرای امینانه نیت واقف را از محورهای مهم در مدیریت موقوفات دانست و اظهار کرد: هدف این است که مردم بتوانند زنجیره «دارایی موقوفه تا خدمت به مردم» را مشاهده کنند.
اعتماد عمومی مهمترین سرمایه اجتماعی وقف
هوشیار اعتماد عمومی را مهمترین سرمایه اجتماعی وقف عنوان کرد و گفت: اعتماد با شعار ایجاد نمیشود، بلکه با عملکرد، شفافیت و پاسخگویی شکل میگیرد. مردم باید بدانند یک موقوفه چه نیتی دارد، چه درآمدی ایجاد میکند و این درآمد چگونه در مسیر نیت واقف هزینه میشود.
معاون منابع توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه تأکید کرد: موقوفات، اموال سازمان اوقاف نیستند؛ سازمان در چارچوب قانون، وظایف مدیریتی، نظارتی و اجرایی مرتبط با موقوفات را بر عهده دارد و خود را امانتدار نیت واقفان میداند.
وی با اشاره به ضرورت روایت آثار اجتماعی موقوفات اظهار کرد: مردم باید ببینند درآمد یک موقوفه چگونه به درمان یک بیمار، تحصیل یک دانشآموز، حمایت از یک خانواده یا ایجاد یک فرصت شغلی تبدیل شده است.
جوانان باید یکی از محورهای وقفهای جدید باشند
هوشیار با بیان اینکه جوانان باید یکی از محورهای جدی وقفهای جدید باشند، گفت: وقف میتواند در زمینههای آموزش، مهارتآموزی، اشتغال، ازدواج، مسکن، کارآفرینی، حمایت از نخبگان و فعالیتهای علمی و فرهنگی جوانان نقش داشته باشد.
وی افزود: نگاه ما این نیست که جوان فقط دریافتکننده کمک باشد؛ بلکه باید وقف را به ابزاری برای توانمندسازی جوانان تبدیل کنیم. اگر یک موقوفه بتواند به یک جوان مهارت، سرمایه اولیه و فرصت اشتغال بدهد، اثر آن بسیار پایدارتر از یک کمک مقطعی خواهد بود.
هدایت نیتهای خیر به سمت نیازهای جدید جامعه
رئیس ستاد بزرگداشت هفته وقف ۱۴۰۵ یکی از رویکردهای جدی این ستاد را معرفی نیازهای جدید جامعه و هدایت نیت خیر مردم به سمت این نیازها عنوان کرد و گفت: امروز در کنار وقفهای سنتی، میتوان وقفهایی در حوزههای جدید از جمله سلامت و درمان، دارو و تجهیزات پزشکی، علم و فناوری، حمایت از دانشآموزان و دانشجویان، اشتغال و کارآفرینی، ازدواج جوانان، محیط زیست، آب و منابع طبیعی، انرژیهای پاک، کتاب و توسعه فرهنگ مطالعه، کودک و نوجوان و حمایت از سالمندان و خانوادههای نیازمند ایجاد کرد.
وی همچنین بر توسعه وقفهای خرد و مشارکتی تأکید کرد و گفت: باید زمینهای فراهم شود تا مردم با سرمایههای کوچک نیز بتوانند در ایجاد یک موقوفه برای حل یک مسئله مشخص مشارکت کنند.
هوشیار در تشریح مفهوم وقف در فقه اسلامی اظهار کرد: وقف بهطور کلی به معنای حبس عین مال و تسبیل منفعت آن است؛ یعنی اصل مال حفظ شود و منافع آن در مسیر تعیینشده قرار گیرد. همین ویژگی باعث میشود وقف با یک کمک مقطعی تفاوت داشته باشد. در یک کمک معمولی ممکن است دارایی یک بار مصرف شود، اما در وقف، اصل دارایی حفظ میشود تا منافع آن بتواند در طول زمان استمرار پیدا کند.
معاون منابع توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیری وقف را تبدیل یک دارایی به یک جریان ماندگار خیر دانست و اظهار داشت: وقف را میتوان از زوایای مختلف تقسیمبندی کرد؛ از نظر ذینفعان، وقف میتواند عام یا خاص باشد. وقف عام برای منفعت عمومی یا گروهی از مردم مانند نیازمندان، بیماران، دانشآموزان یا امور فرهنگی انجام میشود و وقف خاص نیز برای اشخاص یا گروه مشخصی تعیین میشود.
وی افزود: از نظر موضوع نیز وقفها میتوانند در حوزههای فرهنگی، مذهبی، آموزشی، درمانی، اجتماعی، اقتصادی، محیط زیست و خدمات عمومی باشند. نکته مهم این است که ظرفیت وقف محدود به شکلهای شناختهشده گذشته نیست و میتوان آن را با نیازهای جدید جامعه پیوند داد.
مشاوره تخصصی گامی برای ایجاد وقفهای ماندگار
رئیس ستاد بزرگداشت هفته وقف ۱۴۰۵ درباره چگونگی وقف یک ملک یا دارایی نیز اظهار کرد: فرد ابتدا باید مشخص کند چه دارایی و برای چه هدفی میخواهد وقف کند. پس از آن، قابلیت وقف دارایی و شرایط شرعی و حقوقی آن باید بررسی و وقف مطابق مقررات به ثبت برسد.
وی با تأکید بر اهمیت تنظیم دقیق نیت و وقفنامه گفت: توصیه ما به مردم این است که پیش از اقدام، از مشاوره تخصصی استفاده کنند؛ زیرا تنظیم دقیق نیت و وقفنامه میتواند از بروز مشکلات در آینده جلوگیری کند.
هوشیار توسعه دفاتر مشاوره وقف را از برنامههای سازمان عنوان کرد و گفت: مردم باید بتوانند برای ایجاد وقفهای جدید، مشاوره دقیق و تخصصی دریافت کنند. پیام ما روشن است؛ «وقف آسان؛ راهنمایی درست، اثر ماندگار.»
پنج پایه برای افزایش اعتماد عمومی به وقف
وی شفافیت، پاسخگویی، اجرای دقیق نیت واقف، نشان دادن اثر اجتماعی وقف و مشارکت مردم را پنج پایه اعتماد عمومی در حوزه وقف دانست و تصریح کرد: مردم باید درباره موقوفات، درآمدها و نحوه اجرای نیتها اطلاعات قابل اتکا داشته باشند و سازمان نیز در برابر مردم، واقفان، خیرین و رسانهها پاسخگو باشد.
معاون منابع توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: باید از گزارشهای صرفاً اداری عبور کنیم و نشان دهیم یک موقوفه چه تغییری در زندگی مردم ایجاد کرده است. مردم باید خود را شریک فرهنگ وقف بدانند، نه صرفاً مخاطب سازمان. در نهایت، بهترین تبلیغ برای وقف، خدمت واقعی یک موقوفه به مردم است.
هوشیار درباره رویکرد هفته وقف ۱۴۰۵ نیز گفت: تلاش ما این است که هفته وقف از یک مجموعه برنامههای صرفاً مناسبتی خارج شود و به یک حرکت ملی برای معرفی ظرفیت وقف و آثار آن در زندگی مردم تبدیل شود.
وی پنج رویکرد مردمیسازی، روایتسازی، خدمترسانی، شفافیت و اعتمادسازی و نوآوری را محورهای مورد توجه ستاد بزرگداشت هفته وقف عنوان کرد و افزود: میخواهیم مردم در این هفته فقط درباره وقف نشنوند، بلکه اثر وقف را ببینند. وقف، برکتی ماندگار و خدمت ماندگاری است و باید از یک مفهوم تاریخی به یک فرهنگ زنده و اجتماعی تبدیل شود.
هوشیار با تأکید بر اهمیت روایت اثر وقف اظهار کرد: مردم با عدد ارتباط محدودی برقرار میکنند، اما با داستان انسانها ارتباط عمیقتری دارند. وقتی از هزاران خدمت سخن میگوییم، یک مفهوم آماری را بیان کردهایم؛ اما وقتی میگوییم دانشآموزی به دلیل حمایت یک موقوفه توانسته تحصیل خود را ادامه دهد، مخاطب معنای واقعی وقف را لمس میکند. به همین دلیل یکی از سیاستهای ما در هفته وقف این است که از «آمار وقف» به سمت «روایت اثر وقف» حرکت کنیم.
یک واقف، یک نیت و هزاران خدمت
هوشیار در پایان با بیان اینکه وقف تنها بخشیدن یک مال نیست، بلکه ساختن یک آینده است، گفت: ممکن است واقف امروز یک زمین، ملک، سرمایه یا حتی یک دارایی کوچک را وقف کند، اما فردا انسانهای دیگری از خیر آن بهرهمند شوند. واقف شاید آن دانشآموز را نشناسد، بیمار را نبیند و خانوادهای را که از یک خدمت اجتماعی بهرهمند میشود ملاقات نکند، اما نیت خیر او میتواند سالها در زندگی مردم جاری باشد. یک واقف، یک نیت و یک دارایی میتواند منشأ هزاران خدمت باشد و این همان حقیقتی است که باید در هفته وقف برای مردم روایت کنیم؛ «وقف؛ برکت ماندگار، خدمت ماندگار».
